Door Coos Versteeg

Met het overlijden van kunsthistoricus Rudi Fuchs - directeur van het Gemeentemuseum in Den Haag tussen 1987 en 1992 - is de laatste van het groepje Haagse kunstpausje uit de jaren tachtig/negentig heengegaan. Samen met Carel Birnie (†1995) van het Nederlands Dans Theater, Hans van Westreenen (†2015) van de Koninklijke Schouwburg en later het Nationale Toneel plus topambtenaar kunstzaken Arnoud van Deelen (†2015) gaven deze mannen kleur aan het culturele leven in de Hofstad. Zij drukten nadrukkelijk hun stempel op het kunstbeleid in de stad, waarbij de elkaar opvolgende vakwethouders meer als noodzakelijk kwaad dan als roerganger werden gezien.

Geregeld kwamen de kunstpausjes bijeen om grootse plannen te bespreken, zoals de terugkeer van het Holland Festival in Den Haag, de bouw van theaterzalen aan het Spui, het saboteren van een nieuw op te richten dienst Kunst & Cultuur, het verhinderen van een fusie tussen Gemeentemuseum en Museon, de bouw van een margetheater achter de Koninklijke Schouwburg of de oprichting van een Operagebouw in Den Haag. Als er reden toe was,, schoven er anderen bij aan zoals Erik Vos van Toneelgroep de Appel of Jan Knopper (†2004), directeur kunsten op het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. 

Het waren niet de minste drie, die via partner in crime Van Deelen hun invloed uitoefenden: Birnie had in 1959 eigenmachtig een internationaal vermaard dansgezelschap uit de grond gestampt en een eigen theater gerealiseerd, Van Westreenen wist de vastgeroeste Haagse Comedie om te smelten naar het eigentijdse Nationale Toneel en speelde daarnaast een belangrijke rol om Den Haag als Stad van Vrede en Recht te profileren. En Fuchs zette met zijn wereldwijde reputatie het Haags Gemeentemuseum weer internationaal op de kaart. Zoals tussen 1951 en 1974 Louis Wijsenbeek ook had gedaan.

De benoeming van Fuchs tot directeur van het Gemeentemuseum was destijds een zwaar bevochten strijd. Tegenwoordig komt een nieuwe directeur daar vanuit het niets uit de hoge hoed vallen, maar destijds bemoeide heel de Haagse politiek zich ermee. Frits Becht en Margriet van Boven waren eveneens in de race. Met Fuchs haalde Den Haag bewust een museumdirecteur in huis die radicaal een punt zette achter de gezapige periode van zijn voorganger Theo van Velzen. Fuchs genoot - sinds hij in 1982 de Documenta in Kassel had samengesteld - aanzien bij alle belangrijke museumdirecteuren in de wereld. Hij stond te boek als een visionair, die al vroeg voorzag welke jonge kunstenaars wereldberoemd zouden worden. Ook zijn vernieuwende, eigenzinnige tentoonstellingen met prikkelende combinaties van kunstwerken uit verschillende tijden bezorgden hem veel respect.

Miljoenenschuld

Maar hij was ook een enfant terrible met een enorm gat in zijn hand. Hij liet het Van Abbemuseum in Eindhoven achter met fikse rode cijfers, zou daarna het Gemeentemuseum in een miljoenenschuld storten en verliet uiteindelijk ook het Stedelijk Museum in Amsterdam met een gapend gat in de begroting. Want voor Rudi Fuchs draaide het in het leven uitsluitend om kunst. Elke discussie over geld vond hij triviaal. Hij liet zonder nadenken een dure kunsttransport-wagen leeg naar Italië rijden om daar een schilderij op te halen, terwijl er op hetzelfde moment al een andere vrachtauto met werken uit het Gemeentemuseum op weg naar Zwitserland was. Hij sloot het museum vele maanden voor een grote opknapbeurt en gaf een vermogen uit aan reizen, hotels en etentjes om persoonlijk contact met belangrijke kunstenaars te onderhouden.

Maar de meeste ophef ontstond toen Fuchs een Monet en twee Picasso’s uit de collectie wilde verkopen, om financieel meer armslag te krijgen voor aankopen van andere werken. De Haagse gemeenteraad ontplofte en riep Fuchs briesend ter verantwoording. Maar op dat moment ontwaakte de tovenaar in hem. Binnen tien minuten zaten zijn grootste criticasters gefascineerd naar zijn uitleg te luisteren en instemmend te knikken. Rudi Fuchs wist op onnavolgbare wijze mensen mee te nemen in zijn artistieke dagdromen. Als het niet in zijn lezingen en exposities was, dan was het wel in essays en zijn columns in de NRC. Alle directeuren van het Gemeentemuseum die na hem kwamen, staken bleekjes bij hem af. Rudi Fuchs kostte wat centen, maar dan had je ook wat.